درسنامه آموزشی کار و فناوری کلاس هفتم

در گذشته بسیاری از وسایل زندگی، مانندِ خانه، وسایل آشپزخانه و… از چوب خالص ساخته می‌شدند. امروزه می‌کوشند این وسایل بیشتر از صفحه‌های فراوردهٔ چوبی، مثل فیبر و «ام‌دی‌اف» ساخته شوند تا در مصرف چوب صرفه‌جویی شود. ولی هنوز هم از چوب برای ساخت مبل، در و پنجره، کابینت آشپزخانه، اسباب‌بازی چوبی، خانه‌های چوبی، وسایل ورزشی، تخته چندلایی، ام‌دی‌اف، کاغذ و هزاران محصول چوبی دیگر استفاده می‌شود. در شکل‌های 1-9 و 2-9 نمونه‌هایی از این محصول را مشاهده می‌کنید.

9-1- شناسایی انواع چوب

در کارخانهٔ چوب‌بری، تنه درخت را برش می‌زنند و به اندازه‌های متفاوت تبدیل می‌کنند. در کارخانه‌های صنایع چوب نیز از چوب درختان، فراورده‌های چوبی مانند فیبر، تختهٔ سه‌لایی، روکش، نئوپان، ام‌دی‌اف و… را می‌سازند.

گونه‌های زیادی از چوب با رنگ‌ها و خاصیت‌های گوناگون وجود دارند که چند نمونه آن‌ها در شکل‌های 3-9 و 4-9 می‌بینید و در جدول 1-9 توضیح داده شده‌اند.

شکل 4-9- چوب انواع درخت

جدول 1-9- ویژگی چند نوع چوب

نوع چوب	رنگ و شکل الیاف	کاربرد رایج	سختی و نرمی	سبکی و سنگینی
گردو	قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای سوخته، الیاف منظم و نامنظم	مبلمان گران‌بها، وسایل تزئینی چوبی	نیمه سخت	نیمه سنگین
ممرز	کرم با نقش‌های قهوه‌ای	کاغذسازی، پارکت	سخت	نیمه سنگین
راش	صورتی کمرنگ تا پررنگ	مبل خمیده، روکش	نیمه سخت	نیمه سنگین
بلوط	قهوه‌ای روشن تا تیره، با نقش‌های موازی	مبلمان، در و پنجره	سخت	نیمه سنگین
کاج	زرد مایل به قهوه‌ای روشن	در و پنجره، خانه چوبی	نرم	سبک
چنار	کرم مایل به صورتی کم‌رنگ تا پر رنگ	مبلمان	نیمه سخت	نیمه سنگین

یکی از اصولی که هنگام تلاوت قرآن مجید باید رعایت شود، شرایط ظاهری تلاوت کنندهٔ قرآن است، چرا که رعایت این مسائل موجب درک مقام و موقعیت قرآن مجید می‌شود. از جملهٔ این آداب مؤدب بودن در حضور قرآن، با وضو بودن، رو به قبله بودن، چهار زانو نشستن، تکیه ندادن (متکبر نبودن) و همچنین قرار دادن قرآن در جایی بلندتر از زمین است. به همین دلیل گذاشتن رحل زیر قرآن عمل بسیار شایسته و پسندیده‌ای است.

9-2- ساخت رحل قرآن مجید

مواد و ابزار مورد نیاز:
- ارهٔ دستی چوب بری پشت‌دار (ظریف‌بُر)
- دو قطعه ام‌دی‌اف به ابعاد $30\times 15$ سانتی‌متر به ضخامت 8 میلی‌متر با رنگ و طرح دلخواه
- سوهان و چوب‌سای
- کاغذ سنباده نمرهٔ 120 یا 150
- وسایل اندازه‌گیری و خط‌کشی از جمله خط‌کش فلزی، گونیای فلزی، پرگار و ...

در شکل 5-9 تصاویر مواد و ابزار مورد نیاز برای ساخت رحل قرآن آورده شده است.

شکل 5-9- مواد و ابزار مورد نیاز برای ساخت رحل قرآن

روش کار:

1- نقشه کار را بررسی کنید (شکل 6-9).

2- دو قطعه ام‌دی‌اف را با توجه به نقشه کار، خط‌کشی کنید. با استفاده از خط‌کش فلزی و مداد روی ام‌دی‌اف دو مستطیل با اندازه $30\times 15$ سانتی‌متر رسم کنید. برای رسم خط‌های عمود بر هم از گونیای فلزی استفاده کنید. سپس آن‌ را با ارهٔ دستی ظریف‌بُر، برش دهید (شکل 7-9).

شکل 7-9- خط‌کشی و برش قطعه ام‌دی‌اف

3- قطعه‌های بریده شده را با ابزارهایی مانند خط‌کش، گونیا و پرگار یا شابلون دایره طبق نقشه خط‌کشی کنید (شکل 8-9).

شکل 8-9- انتقال نقشه روی قطعهٔ‌کار

4- قبل از این مرحله تمامی خط‌های ترسیمی را با نقشه انطباق دهید. سپس با استفاده از ارهٔ دستی ظریف‌بر، قطعه‌ها را طبق خط‌کشی‌ها برش دهید (شکل 9-9). برای جلوگیری از حرکت قطعه کار، آن‌را طوری به گیره ببندید که هنگام کار لرزش نداشته باشد. توجه داشته باشید، گیره نیز روی میز کار چنان بسته شود که هنگام کار لرزش نداشته و ارتفاع آن استاندارد باشد (شکل 10-9).

شکل 9-9- برش دادن قطعه کار با استفاده از اره دستی ظریف‌بر

5- لبه‌های بریده شدهٔ قطعات رحل قرآن را با سوهان و سنباده پرداخت کنید. سوهان و چوب‌سای را برای شکل‌دهی چوب به‌کار می‌برند و از نظر آج به انواع زبر و نرم تقسیم می‌شوند و دارای شکل‌های متفاوت گرد، نیم‌گرد، تخت و ... هستند. برای این کار، قطعه را بین دهانه گیرهٔ میز کار ببندید و بخش‌های داخل شیار را با سوهان تخت و بخش‌های قوسی را با سوهان نیم‌گرد مطابق نقشه سوهان کاری کنید و با سنباده نرم سطوح آن را پرداخت کنید (شکل 11-9).

شکل 11-9- پرداخت لبه‌های قطعه کار

6- بعد از آماده شدن دو قطعهٔ رحل قرآن، از محل شیار، قطعات را داخل هم قرار دهید (شکل 12-9). حال می‌توانید برای قرائت قرآن از رحلی که ساخته‌اید استفاده کنید (شکل 12-9). البته می‌توانید برای زیبا شدن کار، به لبه‌ها فرم دهید و همچنین برچسب‌هایی با نقش‌های تذهیب روی سطح قطعاتی که ساخته‌اید، بچسبانید. در شکل 13-9 دو نمونه‌ از رحل‌های آماده شده با این روش را مشاهده می‌کنید.

9-3- ساخت جعبهٔ لوازم (نیمه تجویزی)

مواد و وسایل مورد نیاز:
- قطعه ام‌دی‌اف به ضخامت 8 میلی‌متر و به ابعاد $70\times 26$ 
- چسب چوب
- ارهٔ دستی چوب‌بری پشت‌دار (ظریف بُر)
- پیچ دستی
- دریل دستی و مته شماره 5
- کاغذ سنباده زبر (نمره 60 یا 80)
- وسایل اندازه‌گیری و خط‌کشی از جمله خط‌‌کش فلزی، گونیای فلزی، مداد و ...

روش کار:
1- برای ساختن جعبه لوازم که دارای 11 قطعه جدا از هم است، قطعه ام‌دی‌اف را با استفاده از خط‌کش فلزی و مداد، مطابق نقشهٔ شکل 14-9 خط‌کشی کنید.

2-  به‌وسیله اره دستی ظریف بر، با رعایت نکات ایمنی و صرفه‌جویی، قطعه‌های مورد نیاز را ببرید و از هم جدا کنید. لبه قطعه‌های 3 و 4 و 5 و 6 را به چسب آغشته کنید و روی قطعه 2 که کف جعبه است قرار دهید (شکل 15-9).

شکل 15-9- بریدن قطعه‌ها و چسباندن قطعه‌های بدنه روی کف

3- به کمک چهار عدد پیچ دستی از چهار طرف و یا یک پیچ دستی فنری، چهار گوشه جعبه را ببندید و به مدت 20 تا 30 دقیقه صبر کنید تا چسب خشک شود و لبه‌ها به هم بچسبند (شکل 16-9).

4- قبل از نصبِ دستگیرهٔ درِ جعبه، دو عدد زوار نازک به‌اندازه $24\times 1$ سانتی‌متر و دو عدد به‌اندازه $13\times 1$ سانتی‌متر ببرید و هر چهار زوار را به زیر در جعبه بچسبانید به‌طوری‌که فاصله هر زوار از لبهٔ در یک سانتی‌متر باشد (شکل 17-9).

شکل 17-9- چسباندن زوار زیر در جعبه

5- با رسم قطرهای درِ جعبه، نقطه وسط محل دستگیره را با مداد مشخص کنید و به‌وسیلهٔ دریل دستی یا دریل برقی و مته شمارهٔ 5 مخصوص چوب، جای پیچ را سوراخ کنید. سپس دستگیره را با پیچ به در ببندید (شکل 18-9). 

شکل 18-9- مراحله‌های نصب دستگیرهٔ درِ جعبه

6- با قطعه‌های کوچک‌تری که از پیش بریده و آماده کرده‌اید (یعنی قطعه‌های شمارهٔ 7 تا 11) فضای داخلی جعبه را تقسیم‌بندی کنید (شکل 19-9). 

شکل 19-9- تقسیم‌بندی فضای داخلی جعبه

اکنون می‌توانید ابزارها یا لوازم شخصی خود را درون جعبه قرار دهید و آن‌را داخل کمد شخصی و یا روی میز تحریر یا میز کار خود بگذارید و از آن استفاده کنید (شکل 20-9). 

شکل 20-9- نمونه‌هایی از کاربرد جعبه لوازم

در پودمان پوشاک می‌توانید برای زیبایی بیشتر جعبه، آن را با پارچه‌های نازک رنگی تزیین کنید (شکل 21-9).

پروژه‌های نیمه تجویزی دیگری در جدول 3-9 معرفی شده‌اند که مراحل ساخت آن‌ها را می‌توانید از «سایت گروه کار و فناوری» دریافت کنید.

جدول 3-9- پروژه‌های نیمه تجویزی کار با چوب